Perse Qyteti i Elbasanit?

Elbasani shquhet si qëndër e fuqishme arsimore dhe kulturore me përpjekjet që bënë Bugomili (anonimi i Elbasanit), Dhaskal Todri për përhapjen e gjuhës e të shkrimit shqip. Ne shator 1909 u thir Kongresi i Elbasanit i cili mori vendim te hapej shkolla Normale. Gjatë periudhës 1924 – 1939 qyteti i Elbasanit arriti një zhvillim të ndjeshëm në disa drejtime si p.sh. në infrastrukturë kryesisht me ndërtimin e rrugëve që lidhnin Elbasanin me Tiranën, Durrësin, Korcën, Gramshin, Dibrën, etj, ndërtimin e ujësjellësit të qytetit dhe ndërtimin e centralit elektrik. Gjatë kësaj periudhe mori zhvillim edhe ekonomia, me ngritjen e disa objekteve si: fabrika e alkoolit, duhan cigareve, vaj sapunit duke vazhduar punën artizanale tradicionale. Në këtë periudhe, u ngriten degë të bankave Shqiptare dhe të huaja të cilat nxisnin prodhimin bujqësor e industrial të Elbasanit.

Objekte me vlera historike dhe arkelogjike ne qytetin e Elbasanit

Nr. I objektit	Emertimi i objektit	Shenime (Data dhe fakte interesante)
1	Kalaja	Me sip. Totale 13,05 Ha
2	Namazgjaja	Ne jug te Bezistanit, me sip. 2 ha
3	Hamami i pazarit	Ne perendim, ne krah te hotel “Skampa”
4	Hamami brenda ne Kala
5	Kulla e Sahatit	47 m e larte,
6	Ura e Topciasit	Kufiri ndares , Elbasan-Komuna Shushice
7	Bezistani i Qytetit	Ne lindje te sheshit “A. Pasha”
8	Kisha e Shen Marise	Kala, me sip. 0,17 ha
9	Xhamia Mbret	Kala, me sip. 0,1 ha
10	Xhamia e Nazireshes	Unaza Jugore, me sip. 0,08 ha
11	Bazilika ne Kodren e Tepes	Afer ish-shtepise se pritjes
12	Shtepia e Qemal Stafes	E ndodhur ne Lagjen “Q. Stafa”
13	Shkolla fetare	Ish-muzeu i arsimit
14	Burgu	Kala, Rruga “Tajar Guranjaku”
15	Shtepia muze e Kristoforidhit	Rruga “Mihal Hasa”
16	Banesa e Stefan Papanikolla (Papajani)	Kala
17	Ndertesa e Muzeut Etnografik	Shtepia tipike me çardak
18	Shtepia e Lef Nosit
19	Shkolla “Naim Frasheri”	Ne lindje te murit te Kalase, rreth viteve ‘20
20	Kisha e Shen Thanasit	E ndertuar rreth viteve ’80-90
21	Kisha e Shen Kollit	E ndertuar rreth viteve ‘90
22	Xhamia	Ne jug te rrethit te postes
23	Teqja	Ne Unazen Jugore
24	Teqja	Afer repartit ushtarak, sip. 1,44 ha

Krasta: Krasta eshte nje nga kodrat me te medha te qytetit me siperfaqe rreth 150 ha. Ndodhet ne lindje te Elbasanit dhe eshte e mbuluar me gjelberim te larte halor (pishe, bredh, dellenje, cetrus). Kodra luan rol mbrojtes ndaj erozionit dhe ne te perplasen ererat e forta te lindjes. Edhe pse nuk renditet ne parqet e qytetit, Krasta ka karakter rekreativ dhe perdoret nga qytetaret si park periferik. Ka nje rruge (kalim jo i shtruar) e cila sherben si itinerar  natyror/rekreativ dhe nje rrruge per sherbimet e ushtrise  meqenese ne kete koder ndodhej zona ushtarake dhe tunelet e mbajtjes se armatimit te rende. Gjithashtu ne pjesen veriore te kodres ndodhet dhe depoja  e ujit te pijshem qe furnizon qytetin e Elbasanit. Ne pjesen lindore te Krastes ndodhet nje gurore per nxjerrjen e gureve te ndertimit, e cila e ka demtuar si gjelberimin ashtu edhe strukturat shkembore duke shkaktuar rreshqitjen e kesaj pjese dhe duke prishur gjelberimin natyror.

Rezervat ujore: Keto janë nga më të mëdhatë në vend.  Kjo zonë përshkohet nga dy lumenj: Shkumbini e Devolli që veç përdorimit të tyre për ujitje kanë sasi të mëdha materiale inerte.
Rezerva për industrinë dhe ndërtimin: Rrethi i Elbasanit ka pasuri mjaft te mëdha të materialeve inerte të cilat i kanë dhënë një zhvillim mjaft të madh ndërtimit. Këtë fakt e dëshmojne numri i madh i kompanive të cilat merren me ndërtimin. Prania e Lumit Shkumbin, i cili është nga lumenjte më të pasur me materiale inerte në vëndit tonë, ka bërë që edhe kostoja e ndërtimit në Qytetin e Elbasanit të jetë më e ulët në krahasim me qytetet e tjera analoge. Megjithate, nese shohim ne harte shperndarjen e objekteve te inerteve qe shfrytezohen ne Shkumbin (ne pergjithesi dhe ne vecanti ne zonen e Elbasanit), verejme nje shfrytezim intensiv te shtratit te lumit, pra nje rritje te pershpejtuar te trysnise fizike mbi kete gjeomjedis. Ne keto kushte, edhe reagimi i ketij gjeosistemi eshte ne kufijte e aftesive buferike te tij, pertej te cilave vazhdimesia e mbishfrytezimit do te krijonte efekte negative mbetese ne mjedis (Burimi: Kerkim-Vleresimi i Lendeve te Para Karbonatike dhe Ofiolitike te Lugines se Shkumbinit per Zevendesimin e Inerteve Lumore me Inerte Shkembore per t`u Perdorur si Lende Ndertimi).

Mundesitë e turizmit: Potencialet turistike janë shumë të mëdha ne rrethin e Elbasanit pasi ka shumë vende me ujë të ftohtë, ajër të freskët, ambiente të bukura si: Kroi I Kalit dhe Zona e Belshit me liqenet e saj me origjine karstike. Në këtë zonë mund të përmendim edhe liqenet e Seferanit, Merhoit, etj; Bysheku e Skalaberi në komunën e Shushicës, vendi piktoresk me ujë të ftohtë e rrape shekullore. Njëkohësisht ky vend është edhe vend historik ku janë zhvilluar përpjekje midis forcave shqiptare dhe turke në shek. XV; Llixhat e Elbasanit te cilat krahas bukurisë natyrore kane edhe vlera kurative me ujrat kurative termale; Gjinari, rreth 1300 m mbi nivelin e detit dhe Pyjet e Bukanikut. Po ashtu permendim edhe Gurren e Labinotit dhe Krasten e Elbasanit.

Kalaja e Elbasanit se bashku me muret rrethuese, banesa me arkitekturë karakteristike që përfshihen në tipin e vecantë të banesës qytetare si edhe monumente te tjera : Në qëndër të kalasë ndodhen : Kisha Ortodokse Shën Maria, e ndërtuar në shek. XVI, e djegur në vitin 1819 dhe e rindërtuar në vitin 1833; Xhamia Mbret e ndërtuar në shek. XVI; godina ku në Shtator 1909 zhvillon punimet i pari Kongres Kombëtar Arsimor, i cili vendosi hapjen e shkollës Normale; shtëpia Muze ku lindi Kostandin Kristoforidhi, personalitet i arsimit dhe kultures kombëtare Shqiptare; në anën veriore ndodhet Kisha Unite Katolike ndërtuar në vitet 30 te shekullit te XXte ; ne pjesen jugore ndodhet kulla e sahatit e larte rreth 47 m. Ne perimetrin jugor te kalase se qytetit, eshte ndertuar nje hendek i thelle rreth 2,5 m, i cili ndodhet jashte mureve te kalase. Ne anen perendimore te mureve te kalase ndodhet godina e ish muzeut te luftes, nje godine tipike me arkitekture te viteve ’20-’30.

Hamami i pazarit ndërtuar në shek. XVI i cili është i ruajtur në një gjëndje të mirë dhe sot është kthyer në lokal shërbimi;

Objekte kulti me vlera te sipikatura historike dhe arkitektonike si Kisha Kristianike e shek IV – VI të erës sonë, në kodrën pranë Shtëpise së Pritjes tek Ura e Zaranikes, Xhamia e Nazereshes është i pari objekt i kultit Islam, ndërtuar në shek XVI, Manastiri i Shën Gjon Vladimirit e ndërtuar në vitin 1381 dhe ndodhet në fshatin Shën Gjon, Kisha e Shelcanit dhe e Valshit ndërtuar në shek XVI ku ekzistojnë pikturat murale të mjeshtrit të madh të pikturës post bizantine Onufri, të cilat shquhen për origjinalitetin e tyre ;

Elemente natyrale te spikatur dhe qe mbartin vlera te vecanta historike dhe tradicionale si Krasta e Madhe, rrapi ne sheshin qendror te qytetit, rrapi ne lindje te qytetit, ne veri te Stadiumit, pusi qe lahet vete dhe rrapi prane tij, etj. Pjese rruge, kalldreme cezma si Cezma e Bazistanit, pjeset e rruges Egnatia se bashku me urat (kembet e ures ne Topçias, etj), kalldreme te vjetra, etj;

Vila dhe banesa karakteristike per qytetin e Elbasanit si psh. muzeu Etnografik stili dhe arkitektura e te cilit datojnë atë në shek. XVIII dhe mbartin vlera historike të banesës qytetare elbasanase, me çardak, si edhe  te dallueshme ne arkitekturen e qytetit. Disa vila pergjate rruges “K. Kristoforidhi” (tek Xhepa), dy objekte tek rruga “Rinia” prane ish lulishtes se portokalleve, ish gjykata e vjeter, dy objekte pergjate rruges “11 Nentori” prane Klinikes dentare,  ish shkolla  “Naim Frasheri”, godina e shkolles se mesme pedagogjike, objekti i B.K.T.-se, objekti i bibliotekes, objektet pergjate bulevardit qe shenojne epoken e viteve ’60-70.

Potenciale

Elbasani ka burime natyrore te medha per industrine e ndertimit, te agrobiznesit, industrine e perpunimit te drurit. Duke qene se kosto e ndertimit ne Elbasan eshte me e uleta krahasuar me qytete te tjera sektoret e ndertimit jane zhvilluar shume. Te zhvilluara jane gjithashtu edhe prodhimet e veshjeve dhe sektori i sherbimit. Vlen te permendet fakti se Elbasani ka nje popullsi me moshe relativisht te re (rreth 36-38 vjeç, shifrat do te rishikohen me perfundimin e regjistrimit te popullsise dhe te banesave 2004-2005).

Duke konsideruar nivelin e larte te papunesise ne rajon, bashkia Elbasan ne bashkepunim me komunitetin e biznesit lokal kane hartuar dhe jane duke zbatuar programin per krijimin e klimes se biznesit ne qytetin e Elbasanit dhe zonat perreth. Nje pjese te rendesishme te ketij programi e zene incentivat per terheqjen e biznesit vendas dhe te huaj. Lidhur me kete Bashkia Elbasan ka ne strategjine e saj uljen e taksave per biznesin me qellim zgjerimin e bazes se bizneseve qe operojne ne tregun formal. Mbi zonat ekonomike flitet edhe ne kapitullin e ceshtjeve urbane dhe keto te fundit jane te evidentuara ne harten e zonit aktual si dhe te theksuara ne nje harte te vecante per zonat ekonomike.